Av Kari Brandal

”Berre du ikkje kjem heimatt med ein der bortaifrå”, sa dei. Dei her heime. Eg var tretten år, på veg til å flytte til Asia og hadde til gode å ha fast følge. Knis, knis, eg driv ikkje med slikt. Tenkte ikkje så mykje meir over det. Det gjorde nok ikkje dei heller, eigentleg.

Vennekrinsen besto av tenåringar frå sju-åtte ulike nasjonar. Fleire var frå Canada med foreldre som hadde emigrert frå India, Ukraina, Ungarn og Hellas. For å nemne nokre. Ei hadde halvt norske besteforeldre og eg gjekk for fyrste gong i klasse med ei som heitte Kari. Slik som meg. Samla sett var vi ein språkmektig gjeng og hudfargane var mildt sagt assorterte.

Kjærestepar vart det også, som venta i den alderen. Han italienske sto høgt i kurs blant dei svenske. Ho høge, tynne frå Canada kapra han kjekke kinesisk-amerikanske. Ukrainsk fann malaysisk.  Indisk fann indonesisk. Samansetningane var mangfaldige og det vart hyppig bytta innbyrdes. Også det som venta, i den alderen.

Det er meir enn tjue år sidan. Ordet ”neger” var enno ein del av daglegtalen og vart rekna som ein nøytral måte å skildre ein person med mørk hud på. No er vi i 2017 og mykje har skjedd. På godt og vondt.

Som ein del av engelskundervisninga til 8-åringen måtte han i året som gjekk lese nivåtilpassa bøker i eit e-læringsprogram. Dei handla i det store og det heile om bilar, båtar, dyr med ulik hårvekst, insekt, dinosaurar og ballspel. Han lytta fyrst, leste etterpå og avslutta med spørsmål for å sjekke om han hadde forstått det han leste. Ein dag i vår fekk han ei vanskeleg tekst. Språkleg var det greitt, men han forsto ikkje innhaldet. Den handla om Martin Luther King.

Dermed tok vi praten. Den om hudfarge og urettferd. Om segregering og rasisme. Om klasseskilje. Om rett og gale. Han spurte meg opp igjen fleire gongar om eg virkeleg meinte det eg fortalte. Om det kunne stemme at det var slik. At han ikkje kunne gått i klasse med nokon med brun hudfarge eller med svart hår. Han og Malene var jo dei einaste med kvit hud i klassa hass på den internasjonale skulen i Sør-Korea. Eg kjente meg letta over kor hårreisande han opplevde det han vart fortalt. Denne generasjonen gir oss håp.

Så kva er det som skjer i landet vårt? Kvifor blir det rabalder når ein rosabloggar spelar kjæreste med ein mørkhuda gut i ein musikkvideo til ein elles middelmådig poplåt? Blir vi verkeleg provosert av slikt? Eg kjenner meg som eit like stort spørsmålstegn som andreklassingen som fekk forklart at det fanns lovleg rasehat i gamledager.

Er det slik vi vil ha det? Borna våre er ikkje født med fordommar. Dei lærer seg kva som er stort og lite. Gult og blått. Rundt og firkanta. Men at det eine skal vere betre enn det andre plukkar dei nok opp frå omgjevnadane sine.

Vi trur vi er så diskret. Vi trur ikkje dei får med seg det vi seier med tilgjort stemme. At dei ser når vi himlar med augene. At dei kan lese kroppsspråk. Vi trur ikkje at dei tek etter. Men vi tek feil. Dei observerer og repeterer.

For kanskje meiner vi ikkje så mykje med dei flåsete kommentarane eller dei uskyldige vitsane på andre si bekostning. Men eg hugsar godt det som vart sagt i 1995. Eg hugsar også godt at han eg hadde eit godt auge til ikkje hadde passa inn i det bilete som vart teikna før eg reiste. Likt som borna våre ikkje vil leike med den brune guten i gata fordi han liknar på han på TV som dei voksne snakka nedsetjande om.

Eg blir flau. Blir ikkje du? Vi har kome lengre, mykje lengre, berre vi tenkjer oss om.